Boodschapperstoffen

Middelen die de balans tussen boodschapperstoffen in de hersenen beïnvloeden

Dit zijn middelen die het evenwicht tussen bepaalde boodschapperstoffen in de hersenen (neurotransmitters) herstellen. Er zijn middelen die de hoeveelheid dopamine vermeerderen, zoals levodopa. En er zijn middelen die de werking van acetylcholine verminderen, zoals trihexyfenidyl. Deze middelen zijn oorspronkelijk ontwikkeld voor de bestrijding van de ziekte van Parkinson. Ze verminderen de bij de ziekte van Parkinson behorende bewegingsproblemen zoals spierstijfheid, moeite met bewegen en slikken, beven en loop- en spraakstoornissen. Ze blijken ook bij sommige dystoniepatiënten werkzaam te zijn.

We bespreken de volgende middelen:

Levodopa (levodopa/benserazide, Madopar)
Levodopa/carbidopa (Duodopa, levodopa/carbidopa, Sinemet)

Toedieningsvormen: Capsules, gel, tabletten
Toepassing:  Deze middelen zijn geregistreerd voor de ziekte van Parkinson. Artsen schrijven ze ook voor bij rusteloze benen (restless legs) en een speciale vorm van dystonie, namelijk de
dopa-responsieve dystonie (DRD). Bij andere vormen van dystonie kan Levodopa soms een positieve bijdrage leveren.

Werking: Levodopa wordt in de hersenen omgezet in dopamine. De middelen benserazide en carbidopa zijn hulpstoffen die ervoor zorgen dat het levodopa niet vroegtijdig door het
lichaam wordt afgebroken.

Bijwerkingen: Ongewilde bewegingen kunnen zowel vroeg als laat in de behandeling optreden en zijn afhankelijk van de dosis. Verder komen vooral in het begin maagdarmklachten en
duizeligheid voor en soms slaapstoornissen, verwardheid, hallucinaties en andere bewegingsstoornissen zoals stijfheid of ‘op slot’ zitten van de spieren.

Bijzonderheden: IJzerpreparaten beïnvloeden de opname van levodopa en moet u met een tussenpauze van minstens twee uur van elkaar innemen.
Bij een eiwitrijk dieet kan de opname verstoord raken. Vermijd daarom eiwitrijke producten.

Levodopa mag niet tegelijk met antidepressiva van het MAO-remmertype worden gebruikt, zoals moclobemide (Aurorix). Na stoppen van de antidepressiva moet u nog twee weken wachten voordat u levodopa mag gebruiken.

Levodopa beïnvloedt de rijvaardigheid. U mag de eerste dagen dat u het gebruikt niet autorijden. Alcohol of andere medicijnen die de rijvaardigheid kunnen beïnvloeden versterken dit effect.

U moet het gebruik langzaam, in overleg met de arts, afbouwen.

Thrihexyfenidyl (Artane)

Toedieningsvorm: Tabletten
Toepassing: Het is geregistreerd voor van de ziekte van Parkinson, varianten van deze ziekte en andere bewegingsstoornissen die hier op lijken, bijvoorbeeld veroorzaakt door het gebruik van medicijnen (zoals bepaalde middelen tegen psychose). Artsen schrijven het ook voor bij dystonie.

Werking: Trihexyfenidyl vermindert de werking van acetylcholine, een boodschapperstof in de hersenen. Het verbetert in de hersenen het verstoorde evenwicht tussen de verschillende
boodschapperstoffen zoals dopamine en acetylcholine.
Bijwerkingen: Droge mond, moeite met lezen, moeite met plassen, misselijkheid, verstopping, en vooral bij ouderen geheugenstoornissen en verwardheid.

Bijzonderheden: De dosering wordt geleidelijk verhoogd. Meestal is de maximale dosis nodig en moet deze enkele maanden gebruikt worden voor het effect merkbaar wordt. U moet het gebruik ook langzaam afbouwen, in overleg met de arts.
Jonge dystoniepatiënten lijken beter te reageren dan oudere.
Het middel beïnvloedt de rijvaardigheid. U mag de eerste dagen dat u het gebruikt niet autorijden. Alcohol of andere medicijnen die de rijvaardigheid kunnen beïnvloeden versterken dit effect.