Spierverslappende middelen

De spierverslappende middelen die bij spierspasmen of spasticiteit worden gebruikt, werken verschillend. Sommige hebben een effect op de zenuwbanen die de spieren aansturen, andere werken rechtstreeks op de spieren. Ze blijken ook bij dystonie effect te kunnen hebben. Artsen schrijven deze middelen voor bij uitgebreide vormen van dystonie, of als injecties met botulinetoxine niet effectief zijn, of niet kunnen worden gebruikt. Ook combinatie van botulinetoxine met deze spierverslappende medicijnen komt voor.

We bespreken de volgende spierverslappende middelen:

Baclofen (Lioresal)

Toedieningsvormen: Tabletten, infuusvloeistof voor toediening in het ruggenvocht via een pompje dat operatief geplaatst moet worden. Dit kan alleen in bepaalde ziekenhuizen. De infuusvloeistof is niet in de handel en wordt door ziekenhuisapotheken zelf gemaakt.
Toepassing: Baclofen is geregistreerd voor spierkramp als gevolg van spasticiteit en voor spierkramp bij multiple sclerose. Artsen schrijven baclofen ook voor bij zenuwpijnen zoals aangezichtspijn, bij dystonie, alcoholverslaving en de hik. Het infuuspompje wordt vooral toegepast bij gegeneraliseerde dystonie, die het gevolg is van hersenbeschadiging tijdens de geboorte.

Ook bij complex regionaal pijnsyndroom (CRPS) kan de arts een pompje overwegen. CRPS is een aandoening, die in een ledemaat kan ontstaan, veelal na een trauma, en vooral gekenmerkt wordt door forse pijn. Bij 20 procent van de patiënten ontstaat ook een standsafwijking in een arm of been. De resultaten zijn echter bij veel patiënten teleurstellend, vooral op langere termijn. Het risico op bijwerkingen door baclofen en/of problemen met het pompje is relatief groot.

Werking: Baclofen remt de zenuwbanen in het ruggenmerg waardoor verkrampte spieren verslappen. De infuusvloeistof werkt sterker dan de tabletten en kan daarom in een lagere dosering worden toegepast. Dit komt omdat de infuusvloeistof via het pompje rechtstreeks in het hersenvocht rondom het ruggenmerg (intrathecale toediening) wordt gebracht.
Bijwerkingen: Vooral in het begin: slaperigheid, sufheid, misselijkheid en duizeligheid. Verder droge mond, diarree, hoofdpijn en verwardheid. Bij toediening via een pompje kunnen ook problemen met de werking van het pompje ontstaan.

Bijzonderheden: Baclofen versterkt de werking van middelen tegen hoge bloeddruk. Middelen tegen depressie versterken het effect van baclofen. Alcohol versterkt het versuffende effect. Baclofen beïnvloedt de rijvaardigheid. U mag de eerste dagen dat u het gebruikt niet autorijden. Alcohol of andere medicijnen die de rijvaardigheid kunnen beïnvloeden versterken dit effect. Bij plotseling stoppen van een langdurige behandeling kunnen hallucinaties, epileptische aanvallen en een tijdelijke verergering van de spierkramp ontstaan. Daarom moet het stoppen geleidelijk, in overleg met de arts, gebeuren.

Clonazepam (Rivotril)

Toedieningsvormen: Druppels, injectie, tabletten
Toepassing: Clonazepam is geregistreerd voor behandeling van epileptische aanvallen. Artsen schrijven het ook voor bij rusteloze benen (restless legs) of (slaap)schokken en dystonie.

Werking: Clonazepam remt de zenuwbanen in het ruggenmerg en hersenen en maakt ze minder prikkelbaar, waardoor een epilepsieaanval wordt gestopt en verkrampte spieren verslappen.
Bijwerkingen: Vooral in het begin sufheid, slaperigheid, spierslapte, hoofdpijn, duizeligheid en dubbelzien. Vaak neemt dit na één tot twee weken af. Bij kinderen en ouderen kunnen soms rusteloosheid, prikkelbaarheid, agressief gedrag en nachtmerries ontstaan.

Bijzonderheden: Alcohol en clonazepam versterken elkaars versuffende effect. Dit geldt ook voor andere middelen die versuffend werken. Omdat clonazepam langdurig werkt, heeft het ook een langdurige invloed op de rijvaardigheid. U mag 72 uur na inname niet autorijden.
U moet het gebruik langzaam afbouwen, in overleg met de arts, omdat anders een epilepsieaanval kan ontstaan. Ook dystoniepatiënten die niet eerder epilepsie hebben gehad, kunnen deze bijwerking krijgen.

Diazepam (Stesolid)

Toedieningsvormen: Tabletten, rectiolen (kleine klysma’s), injectie
Toepassing: Diazepam is geregistreerd als rustgevend middel, als slaapmiddel, bij epilepsie, spierkramp, wondkramp (tetanus), koortsstuipen bij kinderen, acute onthoudingsverschijnselen na staken van alcoholgebruik en zwangerschapsvergiftiging. Artsen schrijven het ook voor bij dystonie.

Werking: Diazepam remt de zenuwbanen in het ruggenmerg en hersenen waardoor verkrampte spieren verslappen.
Bijwerkingen: Vooral in het begin sufheid, slaperigheid, spierslapte, hoofdpijn, duizeligheid en dubbelzien. Vaak neemt dit na één tot twee weken af. Bij kinderen en ouderen kunnen soms rusteloosheid, prikkelbaarheid, agressief gedrag en nachtmerries ontstaan.

Bijzonderheden:  Alcohol en diazepam versterken elkaars versuffende effect. Dit geldt ook voor andere middelen die versuffend werken. Omdat diazepam langdurig werkt, heeft het ook een langdurige invloed op de rijvaardigheid. U mag 72 uur na inname niet autorijden.
Veel mensen kennen diazepam als ‘Valium’. Tegenwoordig is diazepam niet meer onder deze merknaam verkrijgbaar.

Tetrabenazine (Tetmodis, Xenazine)

Toedieningsvorm: Tabletten
Toepassing: Tetrabenazine is geregistreerd voor ongewilde overtollige bewegingen bij de ziekte van Huntington. Artsen schrijven het ook wel voor bij dystonie.

Werking: Het vermindert verschillende boodschapperstoffen in de hersenen. Hierdoor verminderen de abrupte bewegingen. Hoe het precies bij dystonie werkt, is niet bekend.
Bijwerkingen: Slaperigheid komt vaak voor, verder maagdarmklachten, duizeligheid, depressiviteit, verschijnselen die lijken op de ziekte van Parkinson, zoals stijve spieren, beven en een
maskerachtig gezicht.

Bijzonderheden:  Als na zeven dagen gebruik van de maximale dosis geen effect optreedt, heeft voortzetting van de toediening geen zin.
Het middel beïnvloedt de rijvaardigheid. U mag de eerste dagen dat u het gebruikt niet autorijden. Alcohol of andere medicijnen die de rijvaardigheid kunnen beïnvloeden versterken dit effect.
Tetrabenazine mag niet tegelijk met antidepressiva van het MAO-remmertype worden gebruikt, zoals moclobemide (Aurorix). Na stoppen van de antidepressiva moet u nog twee weken wachten voordat u tetrabenazine mag gebruiken. Tetrabenazine kan de werking van levodopa (een middel tegen de ziekte van Parkinson) verminderen.