Vermindering effect dopamine

Middelen die het effect van Dopamine verminderen

Deze middelen e zijn oorspronkelijk ontwikkeld om psychoses tegen te gaan (antipsychotica). Sommige antipsychotica worden ook toegepast bij hevige onrust, misselijkheid, manie, hardnekkige hik of hevige pijn. Enkele middelen blijken ook te werken bij bepaalde bewegingsstoornissen, zoals het Gilles de la Tourettesyndroom (de ‘tic’-ziekte) en de ziekte van Huntington. Bij het syndroom van Gilles de la Tourette heeft men last van zich telkens herhalende bewegingen of spiertrekkingen van het gezicht, schouders of armen en van het maken van geluiden zoals snuiven, grommen of dwangmatig vloeken. Bij de ziekte van Huntington is er sprake van spraak- en slikproblemen. Ook hebben mensen last van ongewilde schokkerige bewegingen en/of dystonie van ledematen, nek, romp en gezicht. Vanwege het effect op deze bewegingsstoornissen passen artsen sommige antipsychotica ook experimenteel toe bij dystonie. Ze blijken echter zelden effectief te zijn. Artsen proberen ze vooral uit bij kinderen en jonge volwassenen met een ernstige gegeneraliseerde dystonie, vaak samen met andere medicijnen zoals trihexyfenidyl en tetrabenazine.

Er is echter een belangrijk probleem: bij de meeste antipsychotica kunnen bewegingsstoornissen als bijwerking optreden, zoals parkinson-achtige bijwerkingen (stijve spieren, beven, maskerachtige gezicht, moeite met lopen en spreken), rusteloze bewegingen, zoals wiebelen of wippen met voet, onderbeen, hand of bovenlichaam (‘acathisie’) en ook acute dystonie. Door de dosering laag te houden en maar heel geleidelijk te verhogen, is de kans op acute dystonie minder. Daarnaast kunnen op den duur de zogenaamde late bewegingsstoornissen (tardieve dyskinesie) ontstaan met zuig-, kauw- en smakbewegingen van tong en gezicht, buigen en strekken van vingers en tenen, dansende bewegingen van armen en benen. Dit is de reden waarom deze middelen maar een zeer beperkte toepassing hebben bij dystonie. Een uitzondering hierop is clozapine. Dit middel geeft geen tardieve dyskinesie en minder bewegingsstoornissen dan de andere middelen uit deze groep.

We bespreken de volgende middelen:

Clozapine (Leponex)

Toedieningsvorm: Tabletten
Toepassing: Clozapine is geregistreerd voor schizofrenie en psychotische aandoeningen bij de ziekte van Parkinson. Artsen schrijven het ook voor bij bewegingsstoornissen, manie, depressie
en onrust en ook bij verschillende vormen van dystonie. Een belangrijk voordeel van clozapine is dat het veel minder bewegingsstoornissen veroorzaakt dan de andere middelen uit deze groep.

Werking: Clozapine vermindert het effect van dopamine in de hersenen. Daarnaast beïnvloedt het de hoeveelheid van een aantal andere boodschapperstoffen. In tegenstelling tot andere
antipsychotica heeft clozapine slechts een zwak antidopaminerg effect.
Bijwerkingen: Slaperigheid, moeheid, duizeligheid en obstipatie komen regelmatig voor. Zeer zelden: ernstige hartritmestoornissen. Een kenmerkende bijwerking van clozapine is het risico
van granulocytopenie en agranulocytose, voornamelijk in de eerste 18 weken van de behandeling. Dit betekent dat het aantal van een bepaald soort witte bloedlichaampjes sterk is verlaagd, waardoor het afweersysteem minder goed werkt. Dit kan een fatale afloop hebben.

Bijzonderheden:  Voor en tijdens de behandeling met clozapine moet het aantal witte bloedlichaampjes gecontroleerd worden. Bij de start van de behandeling en wanneer u een infectie heeft, moet dat wekelijks gebeuren, later maandelijks.
Wanneer u gewend bent koffie (coffeïne) te drinken en daarmee stopt, kan de hoeveelheid clozapine in het bloed met 50 procent verminderen. Vertel het uw arts als u uw koffiegewoonte wilt veranderen, zodat hij de dosis clozapine kan verhogen.
Abrupt stoppen met roken leidt tot een verhoging van de hoeveelheid clozapine in het bloed. Vertel het uw arts als u wilt stoppen, zodat hij de dosis clozapine kan verlagen.
Het middel beïnvloedt de rijvaardigheid. U mag de eerste dagen dat u het gebruikt niet autorijden. Alcohol of andere medicijnen die de rijvaardigheid beïnvloeden versterken dit effect.

Haloperidol (Haldol)

Toedieningsvormen: Injectie, druppels, tabletten
Toepassing: Haloperidol is geregistreerd voor psychosen, ernstige vormen van opwinding en angst, manie, tics en onregelmatige, krampachtige bewegingen van spieren of spiergroepen, misselijkheid en braken (uitgezonderd braken bij reisziekte). Daarnaast schrijven artsen het voor bij dementie, dwangstoornissen en hik. Ook wordt het bij jonge patiënten met gegeneraliseerde dystonie toegepast, soms in combinatie met pimozide. Artsen schrijven haloperidol ook voor bij oromandibulaire dystonie.

Werking: Haloperidol vermindert het effect van dopamine in de hersenen.
Bijwerkingen: Bewegingsstoornissen komen vaak voor. Verder vooral in het begin slaperigheid, sufheid, duizeligheid, onverschilligheid, droge mond, wazig zien, verstopping, moeite met plassen.
Zeer zelden: ernstige hartritmestoornissen.

Bijzonderheden: Het middel beïnvloedt de rijvaardigheid. U mag de eerste dagen dat u het gebruikt niet autorijden. Alcohol of andere medicijnen die de rijvaardigheid beïnvloeden
versterken dit effect. Ouderen hebben meer last van bijwerkingen. Haloperidol bestaat ook in injectievorm met langdurige werking. Deze injectie met haloperidol-decanoaat werkt meestal vier weken lang.

Pimozide (Orap)

Toedieningsvorm: Tabletten
Toepassing: Pimozide is geregistreerd voor psychosen. Artsen schrijven het ook voor bij schizofrenie, tics en onrust bij autisme. Het wordt ook bij jonge patiënten met gegeneraliseerde dystonie toegepast, soms in combinatie met haloperidol.
Werking: Het vermindert het effect van dopamine in de hersenen.
Bijwerkingen: Bewegingsstoornissen komen vaak voor. Verder vooral in het begin slaperigheid, sufheid, duizeligheid, onverschilligheid, droge mond, wazig zien, verstopping, moeite met plassen. Zeer zelden: ernstige hartritmestoornissen.

Bijzonderheden: Het middel beïnvloedt de rijvaardigheid. U mag de eerste dagen dat u het gebruikt niet autorijden. Alcohol of andere medicijnen die de rijvaardigheid beïnvloeden versterken dit effect. Ouderen hebben meer last van bijwerkingen. Eet geen grapefruits en drink geen grapefruitsap zolang u pimozide gebruikt: grapefruit vergroot de kans op bijwerkingen.
Verschillende medicijnen, waaronder bepaalde antibiotica, vergroten de kans op hartritmestoornissen door pimozide.